ԿԻԲԵՌՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐԸ ՍԿՍՎԵԼ ԵՆ

«Չգիտեմ, թե ինչ զենքով կկռվեն երրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, բայց չորրորդում գործի կդրվեն քարերն ու մահակները»  Ալբերտ Էյնշտեյն

   Իրանի միջուկային օբյեկտները գրոհած վիրուսը նշանավորեց կիբեռնետիկական պատերազմների դարաշրջանի սկիզբը: 2011 թվականի սեպտեմբերի վերջին հայտնի դարձավ, որ Stuxnet անունով համակարգչային վիրուսը լուրջ վնաս է հասցրել իրանական ատոմային ծրագրին: Օգտագործելով օպերացիոն համակարգի խոցելի կողմերը և տխրահռչակ «մարդկային գործոնը» , վիրուսը բարեհաջող կերպով  շարքից հանել է Նաթանզի ուրանի հարստացման գործարանի 5000 ցենտրիֆուգաներից 1368-ը, դրանով իսկ խափանելով Բուշերի ԱԷԿ-ի թողարկման ժամկետները: Պատվիրատուն անհայտ է: Իրագործողը համարվում է Siemens ֆիրմայի անբարեխիղճ աշխատակիցը, որն անզգուշորեն միացրել է ֆլեշ-հիշողությունը աշխատանքային կայանին: Հասցրած վնասը համեմատելի է իսրայելական ռազմական օդուժի հարվածի հասցրած վնասի հետ:

    Աշխարհը սկսեց խոսել պատերազմների նոր սերնդի մասին: Համաշխարհային մամուլի առաջին էջերը հեղեղեցին տեխնոլոգիական պատերազմների դարաշրջանի գալու մասին մռայլ կանխագուշակումները:

    Կիբեռնետիկական հարձակումները կարող են դառնալ ապագայի պատերազմների իդեալական միջոցներ: Նրանք նպատակային են, կործանարար և հիմնականում անանուն: Այսօր շատ պետություններ շտապ կարգով պայմանավորվում են կիբեռնետիկական սպառնալիքներին համատեղ դիմակայելու մասին: Ի՞նչ կլինի հետո, ինչպե՞ս կփոխվի աշխարհը: Ցավոք այս հարցերի պատասխանը դեռ ոչ ոք չգիտի:

   Stuxnet վիրուսի գաղտնիքների բացահայտման համար աշխատում են տարբեր բնագավառների փորձագետներ՝ սկսած ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների անվտանգության մասնագետներից մինչև  լեզվաբանության և մարդաբանության մասնագետները դեռևս առանց նկատելի հաջողության, չնայած որ այն վաղուց են հայտնաբերել:

 

   Հասկանալի պատճառներով Stuxnet վիրուսի ստեղծողները աշխատում են մնալ ստվերում, բայց այժմ արդեն պարզ է, որ նման բարդության և կատարելության վիրուսը չէր կարող մշակվել մեկ կամ երկու ծրագրավորողների կողմից: Այդպիսի նախագիծը պահանջում է խոշոր ֆինանսական և ինտելեկտուալ ներդրումներ, իսկ այդ նշանակում է, որ դա միայն պետական մասշտաբի կառույցների ուժի գործ է: Բոլոր փորձագետները համաձայնում են այն կարծիքի հետ, որ վիրուսը չէր կարող միայնակ հակերի կամ «մի խումբ էնտուզիաստների» ձեռքի գործը լինել: Համակարգչային անվտանգության բնագավառի մասնագետների կարծիքով  վիրուսի ստեղծման համար աշխատել են 6-ից 10 մարդ վեցից մինչև ինն ամիսների ընթացքում, և ծախսվել է մոտավորապես 3 միլիոն դոլլար: Այն հատուկ ստեղծված է արտադրական պրոցեսների կառավարման և քայքայման համար: Եթե առաջ համակարգչային անվտանգության մասնագետները պայքարում էին կիբեռհանցագործների և ինտերնետային խուլիգանների դեմ, ապա հիմա գալիս է կիբեռտեռորիզմի, կիբեռզենքի և կիբեռպատերազմների ժամանակը: Որոշ լրատվամիջոցների կարծիքով վիրուսի ստեղծման հետևում կանգնած է Իսրայելը, բայց դրանք միայն մասնավոր կարծիքներ են:

    Իսկ ինչպե՞ս է վիրուսը վարակել իրանական ատոմային օբյեկտի աշխատանքային կայանը: Հասկանալի է,  որ նման մակարդակի ավտոմատ համակարգերը միացված չեն համաշխարհային ցանցին: Որոշ փորձագետների կարծիքով վիրուսի գրոհի հաջողությունը կախված է եղել բացառապես մարդկանց միջև կապերից և հասարակ USB սարքերից: «Բավական է USB սարքը միացնել համակարգչին, և Stuxnet վիրուսը ինքնուրույն ներխուժում է օպերացիոն համակարգ, և ոչ մի հակավիրուսային ծրագիր կամ պաշտպանության այլ միջոցներ չեն կարող կանգնեցնել նրան » - նշում են նրանք:

    2007 թվականին կիբեռհարձակման ենթարկվեց Էստոնիան, իսկ 2008 թվականին՝ Վրաստանը Ռուսաստանի հետ պատերազմի ժամանակ: Եթե հնարավոր է կիբերգրոհը մի ամբողջ պետության վրա, ապա դա նշանակում է, որ այդ չարիքի դեմ պետք է պայքարել պետական մակարդակով: Այն ժամանակ Էստոնիայի պաշտպանության նախարարը նույնիսկ պահանջեց ՆԱՏՕ-ից կիբեռհարձակումը հավասարեցնել ռազմական գործողությունների հետ: Այժմ շատ կառավարություններ լրջորեն մտահոգված են իրենց երկրների կիբեռանվտանգությամբ և մտածում են միավորել իրենց ջանքերը այդ նորագույն սպառնալիքի դեմ, որն ընդունակ է քայքայել մի ամբողջ երկրի տնտեսության ենթակառուցվածքները: Այդ ուղղությամբ արդեն մշակվում են պայքարի անհրաժեշտ միջոցներ, որոնցից կարելի է նշել կիբեռտարածության հավասարեցումը օդային, ցամաքային և ջրային տարածությունների հետ, հակավիրուսային ակտիվ միջոցառումները, երկրի կիբեռտարածության ժամանակին արգելափակումը արտաքին ցանցից, քաղաքացիական ենթակառուցվածքների պաշտպանությունը, բոլոր շահագրգռված երկրների ջանքերի համատեղումը և համապատասխան հակավիրուսային ծրագրերի մշակումը:

    Այսպիսով կարելի է ասել, որ կիբեռպատերազմը արդեն սկսված է, և ինքնին հասկանալի է, որ Stuxnet համակարգչային վիրուսը տեխնո-սոցիալական հեղափոխության դարաշրջանի միայն առաջին ծիծեռնակն է, ու մի բան արդեն շատ պարզ է, որ պետք է մշտապես պատրաստ լինել դիմակայելու ապագայի այդ լրջագույն մարտահրավերին: